Bardziej soczyste, słodkie, kolorowe, dłużej zachowujące świeżość i odporne na choroby owoce jagodowe – to cel naukowców z całego świata, którzy od lat opracowują nowe sposoby hodowli. Dzięki ich pracy możemy cieszyć się coraz smaczniejszymi odmianami między innymi truskawek, malin, czarnych porzeczek i borówek.

owoce jagodowe – to cel naukowców z całego świata

 

Jak to się dziś robi

Tradycyjna - krzyżówkowa metoda uzyskiwania nowych odmian owoców jagodowych polega na kontrolowanym zapyleniu, ocenie plonów, wielkości owoców, ich smaku i odporności. Metoda ta wymaga wielu lat obserwacji, dlatego obecnie wykorzystuje się markery molekularne pozwalające na szybką identyfikacje genotypów. Nowe odmiany uzyskuje się w naturalny sposób, bez jakichkolwiek genetycznych modyfikacji. Jeżeli badania przebiegną pomyślnie, owoce jagodowe trafiają na nasze stoły o wiele szybciej i będą dostępne dłużej.

Owoce deserowe i przemysłowe

W Europie uprawa roślin jagodowych (przede wszystkim truskawek i malin)  ukierunkowana jest na uzyskanie wysokiej jakości odmian deserowych, przeznaczonych do bezpośredniej konsumpcji. Powinny one odznaczać się wysoką plennością, dużymi owocami o jasnej barwie, długiej trwałości (wysoka jędrność, brak ciemnienia po przechowywaniu), dobrym smakiem i wysoką wartością antyoksydacyjną. Prace hodowlane prowadzone są również w celu uzyskania odmian przemysłowych, przydatnych do maszynowego zbioru. Charakteryzują się one wysoką plennością, ciemnymi owocami o dobrej jędrności i wysokiej zawartości ekstraktu.

owoce jagodowe

W programach hodowlanych dużą wagę przykłada się do lokalności produkcji. Dzięki niej rośliny nabierają większej odporności na niesprzyjające warunki klimatyczne, choroby oraz szkodniki, co umożliwia prowadzenie plantacji z mniejszym użyciem środków chemicznych. Programy hodowlane realizowane są przez jednostki państwowe (instytuty, uczelnie) oraz przez prywatne firmy. Niektóre są finansowane przez grupy producentów i tworzą odmiany klubowe, dostępne jedynie dla tej grupy.

Czarna porzeczka

Na owocach czarnej porzeczki skoncentrowanych jest 15 programów hodowlanych. W Europie jej hodowlą zajmują się naukowcy w Szkocji, Danii, Szwecji, Polsce, krajach bałtyckich (Litwa, Łotwa i Estonia), Norwegii oraz Finlandii. Ich celem jest przede wszystkim uzyskanie odmian o przetwórczym przeznaczeniu. Mniejszy program dotyczący odmian deserowych prowadzony jest również w Czechach. Hodowla odmian deserowych jest zresztą dość młodym kierunkiem. Przykładowo w Instytucie James Hutton, w Szkocji, prowadzi się ją dopiero od 2006 roku. Hodowcy pracują również intensywnie nad opracowaniem odmian o późnym kwitnieniu, tolerancyjnych na  wiosenne przymrozki i o lepszej adaptacji do zmieniających się warunków klimatycznych.

Borówki

Na całym świecie istnieją co najmniej 34 programy hodowlane borówki, w tym 12 w USA, 3 w Chile oraz po 2 w Australii, Białorusi, Kanadzie, Chinach, Nowej Zelandii, Wielkiej Brytanii, Polsce, Włoszech, Rumunii, Niemczech i Hiszpanii. Co ciekawe, w programach prowadzonych na Białorusi i w Estonii wykorzystuje się dzikie gatunki posiadające wrodzoną odporność na choroby, szkodniki oraz niskie temperatury.

Nieliczne hodowle skupiają się na uzyskaniu odmian ozdobnych (borówka o różowych owocach Pink Lemonade), czy przeznaczonych do uprawy w pojemnikach.

Truskawki

Obecnie hodowla truskawek prowadzona jest w ponad 50 ośrodkach w Europie. W Unii ochroną prawną objętych jest blisko 500 odmian tej rośliny, głównie deserowych, a ich liczba powiększa się o kilkanaście w każdym roku. Ciekawostką hodowlaną są truskawki rozmnażane z nasion, które już w roku wysiania wydają smaczne, duże owoce. Eliminuje to problemy związane z chorobami i szkodnikami roślin hodowanych wegetatywnie, przez rozłogi. Zainteresowaniem cieszą się również nowe odmiany o białych owocach (z ang. pineberry) oraz formy ozdobne jak np.  „Pink Panda” – o różowych kwiatach i wydające wiele rozłogów.

Maliny

Hodowla malin obecnie prowadzona jest przez 30 - 40 programów na świecie i stale powiększa się udział programów prywatnych. W Unii Europejskiej ochroną prawną objętych jest 115 odmian malin, pochodzących z 13 krajów na całym świecie. Większość programów nastawionych jest na hodowlę roślin powtarzających owocowanie (formy owocujące dwa razy do roku na dwuletnich i nowych, tegorocznych pędach). W Polsce twórcą takiego programu hodowli jest dr Jan Danek. Jego prace skoncentrowane są na wyeliminowaniu problemów zdrowotnych malin, ograniczeniu przemarzania pędów i pąków zimą oraz zwiększeniu podaży świeżych owoców.

Owoce deserowe i przemysłowe

[1] Artykuł opracowany we współpracy z dr Katarzyną Król-Dyrek z NIWA – Hodowla roślin jagodowych.