Borówki i czarne porzeczki - owoce deserowe i do przetwórstwa. Dowiedz się więcej na temat produkcji niebieskich owoców jagodowych w Europie.

Światowa produkcja borówek i czarnych porzeczek

BORÓWKI

Infografika niebieskie borowka

Produkcja borówki wzrosła prawie 30-sto krotnie w ciągu 20 lat[1]

W 1995 roku światowa produkcja borówki wysokiej (nazywanej również amerykańską) wyniosła 23 tys. ton. W roku 2016 wzrosła do 650 tys. ton. Największym dostawcą tego owocu jest Ameryka Północna odpowiadająca za 53,4% światowej produkcji. Zaraz za nią jest Ameryka Południowa – 23,9% światowej produkcji i Europa – 12,4% światowej produkcji. Na naszym kontynencie do największych wytwórców borówki należy Hiszpania (24 tys. ton), Polska (14 tys. ton) oraz Niemcy (11 tys. ton).

Cztery rodzaje borówek

Borówki, ze względu na wymagany okres chłodzenia, można podzielić na cztery grupy:

  1. Typ północny (uprawiany w północnych rejonach świata, w tym Polsce) - dostosowany do klimatu umiarkowanego, zrzucający liście na zimę (np. „Bluecrop”, „Duke”);
  2. Typ południowy –  okres wegetacji jest dłuższy, rośliny nie zrzucają liści na zimę i mają mniejszą wytrzymałość na mróz. Zaletą są twarde owoce dostosowane do krajów gorących takich jak Hiszpania, Włochy, kraje Afryki Północnej (np. odmiany „Star”, „O’Neal”);
  3. Odmiany o średnich wymaganiach okresu chłodu – nie nadają się do uprawLegacy”);
  4. Ciekawostką są odmiany, które mogą przechodzić cały okres rozwoju w ciepłych warunkach klimatycznych.Mazwać powtarzającymi owocowanie ponieważ cały rok pokryte są liśćmi i nie mają spoczynku zimowego. Polecane są do uprawy w tunelach na południu Hiszpanii i w tropikach (np. „Biloxi”).

Borówki mogą być produkowane przez cały rok w różnych rejonach świata. W Kolumbii, Meksyku i Peru zbiory trwają od września do listopada, w tym czasie na półkuli północnej jest już po zbiorach, a na półkuli południowej dopiero się one zaczynają. W Europie Środkowej i Północnej dominują odmiany o długim okresie spoczynku, a ich owocowanie rozpoczyna się w czerwcu (np. wczesna odmiana „Duke”). Szczyt zbiorów w Polsce i Niemczech przypada na lipiec i sierpień. Głównie uprawiana jest tu odmiana „Bluecrop”, o średnim terminie dojrzewania.

borówki i porzeczki

Długowieczne borówki

Borówka jest rośliną długowieczną, może żyć nawet 30 lat. Warunkiem jest dobre przygotowanie stanowiska i odpowiednie zabiegi pielęgnacyjne (m.in. cięcie i nawożenie). Plantacje zakłada się na glebach o odczynie pH 4,5 – 5,5. Mogą to być tereny, na których rosły kiedyś lasy lub są specjalnie przygotowane poprzez wymianę podłoża na torf kwaśny. Rośliny płytko się korzenią dlatego wymagają ściółkowania, aby zabezpieczyć je przed utratą wilgoci. Stosuje się ściółki organiczne w postaci trocin drzew iglastych lub agrotkaninę o różnej barwie (zielonej lub czarnej). Ponadto, dla osiągnięcia wysokiej jakości owoców, ważne jest precyzyjne nawadnianie i nawożenie. Na plantacjach nieosłoniętych używane są systemy do ochrony przed przymrozkami np. zraszacze nadkoronowe lub urządzenia wiatrowe rozpraszające zimne powietrze.

 W Europie Północnej zapewnienie ciągłości dostaw owoców deserowych na rynek osiąga się poprzez uprawę odmian o różnej porze dojrzewania. Najbardziej opłacalna jest uprawa odmian bardzo wczesnych (np. „Chantecleer”, „Duke”) i późnych („Chandler”, „Draper”, „Liberty”, „Aurora”), które dodatkowo można przechować w chłodni (przykładowo „Elliott”, „Liberty”, „Aurora” mogą być przechowane do końca października). Uprawa w tunelach i szklarniach pozwala na przesuniecie okresu dojrzewania (przyspieszenie lub opóźnienie), ponadto osłony lub daszki pozwalają osiągnąć dobrej jakości owoce.

Owoce deserowe a przetworzone

Borówka znana jest głównie jako owoc deserowy, jednakże część produkcji kierowana jest również do przetwórstwa. Zwykle pierwsze dwa zbiory wykonuje się ręcznie, kiedy dużo owoców jest jeszcze mało dojrzałych. Następnie wykonuje się zbiór mechaniczny kombajnem, z którego po przesortowaniu owoców, część może trafić na rynek deserowy. Są jednak kraje, które mają wyższe wymagania (Anglia, czy kraje Skandynawskie) i takich owoców nie przyjmują. By móc zastosować zbiór kombajnowy krzewy muszą być prowadzone w kształcie litery V, niezbyt zagęszczone. Niezwykle ważne jest schłodzenie owoców po zbiorze, aby zapewnić dobrą jakość owoców i ich trwałość.

CZARNE PORZECZKI

Infografika niebieskie czarnaporzeczka

Prawie wszystkie porzeczki pochodzą z Europy[2]

Aż 94% światowej produkcji porzeczek przypada na Europę. Największą średnią zbiorów porzeczki czarnej na naszym kontynencie w latach 2013 – 2016 może pochwalić się Polska (105 tys. ton), następnie Ukraina (znacznie mniej niż Polska bo 34 tys. ton) i Wielka Brytania (12 tys. ton).

borówki i porzeczki 5 Kopiowanie

Przetwory porzeczkowe

Porzeczka czarna zwykle uprawiana jest w celach przetwórczych. Plantacje zakładane są w prostej, taniej technologii, w gruncie bez osłon, bez nawadniania, pod zbiór maszynowy (3,5 – 4 metrów między rzędami). Owoce odznaczają się wysoką plennością i zawartością antocyjanów oraz ekstraktu Brix („Tiben”, „Tisel”).

Producenci wciąż szukają sposobów na usprawnienie produkcji. Modny obecnie jest trend ograniczenia upraw konwencjonalnych i produkcja kontraktacyjna. Przykładem jest współpraca producentów i przetwórców w Wielkiej Brytanii, gdzie 95% produkcji jest zakontraktowana przez firmę przetwórczą, co daje gwarancję jakości produktu i ceny dla producenta. W niewielkim stopniu rozwija się także sektor produkcji porzeczek ekologicznych, co również może podnieść opłacalność – cena porzeczek „bio” jest kilkakrotnie wyższa.

Owoce deserowe produkowane na małą skalę

Na małą skalę w krajach Europy Zachodniej uprawia się deserową porzeczkę czarną. Jej krzewy wymagają specjalnego prowadzenia – odnawiania pędów, hodowli w glebie lub doniczkach, pod daszkami aby zapewnić wysoką jakość owoców. Odmiany powinny odznaczać się dużymi, smacznymi owocami, o wysokiej zawartości ekstraktu Brix, niewielkim porzeczkowym posmakiem i wysoką plennością (np. „Bona”, „Big Ben”, „Gofert”).

borówki i porzeczki 6

Inne zastosowania porzeczek

Innym pomysłem na podniesienie opłacalności uprawy czarnej porzeczki jest produkcja owoców specjalnego przeznaczenia, np. na żywność dla dzieci – tzw. „owoce premium”. Uprawy takie są zakontraktowane, a produkcja odbywa się pod ścisłą kontrolą zgodnie z certyfikatami Global G.A.P. i IPO. Wysokiej jakości owoce znajdują zbyt u odbiorców np. w Korei, Japonii, Chinach, Kanadzie i Australii.

Popularyzacją i propagowaniem czarnych porzeczek oraz produktów powstałych z ich przetworzenia, np. napojów prozdrowotnych, zajmuje się Międzynarodowe Stowarzyszenie Porzeczkowe. Jego celem jest wzrost popytu na ten bardzo cenny pod względem prozdrowotnym owoc.


[1] Materiał został opracowany we współpracy z Niwa Hodowla Roślin Jagodowych Sp. z o.o.
[2] Ibidem
Infografika niebieskie borowka  Infografika niebieskie czarnaporzeczka